Πολλές από τις
χώρες τις Πρώην Σοβιετικής Ένωσης
ακολούθησαν αυτό το πρότυπο προσαρμογής
με σκοπό η οικονομία τους από συγκεντρωτική
να γίνει μία οικονομία της αγοράς, κάτι
που ήταν και βασική προϋπόθεση για την
είσοδο τους στην ΕΕ. Έπρεπε, λοιπόν, να
γίνουν κάποιες ριζικές μεταρρυθμίσεις
στα κράτη ώστε να πάψουν να λειτουργούν
συντηρητικά και συγκεντρωτικά και να
επέλθουν αλλαγές προς κάθε κατεύθυνση
είτε οικονομική, ιδεολογική ή κυβερνητική
είτε σε επίπεδο εσωτερικής και εξωτερικής
πολιτικής. Για να γίνει η μεταρρύθμιση,
έπρεπε να ληφθούν κάποια μέτρα τα οποία
εν καιρώ θα οδηγούσαν την χώρα στον
εκσυγχρονισμό και σε ένα καλύτερο,
μακροπρόθεσμα, βιοτικό επίπεδο. Το
ερώτημα είναι πως πάρθηκαν τα μέτρα, αν
ήταν επώδυνα και αν είχαν τα αναμενόμενα
αποτελέσματα.
Αλλά ας δούμε
πρώτα τι σημαίνει οικονομία της αγοράς
και τι ακριβώς είναι η θεραπεία σοκ, τα
«φάρμακα» της και την λειτουργία τους.
Οικονομία της αγοράς με λίγα λόγια είναι
η ελεύθερη οικονομία. Σχεδόν τίποτε δεν
μπορεί να περιορίσει την λειτουργία
της αγοράς, κανείς δεν μπορεί να επέμβει-
όπως αντίθετα γινόταν σε κράτη σαν αυτά
που προανέφερα, αλλά οι μηχανισμοί
λειτουργούν δίχως πιέσεις. Φυσικά, έχουν
θεσπιστεί νόμοι που δύνανται να ελέγξουν
αυτήν την ελευθερία σε περιπτώσεις που
τίθεται θέμα δικαιωμάτων των ανθρώπων,
αδικιών κ.α.
Όσον αφορά το
πρότυπο προσαρμογής τώρα, θεραπεία σοκ
σημαίνει απότομη μεταρρύθμιση. Σημαίνει
αλλάζω και πιο συγκεκριμένα αλλάζω
τώρα. Γι’ αυτό και συχνά αναφέρεται ως
«big bang». Με
άλλα λόγια, οι αλλαγές θα πρέπει να
προωθηθούν ταυτόχρονα κι όχι λίγες ανά
διαστήματα και βήμα βήμα. Οι αλλαγές
που θα επέλθουν αφορούν διάφορα μέρη
της πολιτικής και οικονομικής λειτουργίας
των κρατών όπως μεταρρυθμίσεις του
νομοθετικού συστήματος, του τραπεζικού
συστήματος, των επιχειρήσεων, αναδιάρθρωση
των υποδομών, ιδιωτικοποιήσεις,
απελευθέρωση του εμπορίου, των τιμών
και του συναλλάγματος. Για να λειτουργήσει
φυσικά το πρότυπο αυτό, απαραίτητη
προϋπόθεση είναι ένα περιβάλλον
δημοκρατικό στο οποίο οι αλλαγές θα
επέλθουν ελεύθερα και δεν θα υπάρξουν
επεμβάσεις βασισμένες σε συμφέροντα
όσων κατέχουν οικονομική και πολιτική
δύναμη.
Φυσικά, κανείς
δεν μπορεί να περιμένει ότι μία τόσο
μεγάλη και δραστική αλλαγή θα επέλθει
δίχως δυσκολίες. Αυτές αφορούν τόσο το
πρακτικό μέρος των μεταρρυθμίσεων όσο
και τις αντιδράσεις που θα προκληθούν
από τον επιχειρηματικό κόσμο αλλά και
τον απλό λαό. Στην πλειονότητα τους οι
χώρες αυτές είχαν μεγάλα εξωτερικά
χρέη, έτσι για να προωθήσουν τις
μεταρρυθμίσεις έπρεπε να δεχτούν
εξωτερική βοήθεια και να διαγράψουν
μεγάλο μέρος των χρεών τους ώστε να
αρχίσουν από μια νέα βάση με γερά θεμέλια.
Αυτά όμως προϋποθέτουν την λήψη σκληρών
μέτρων, τα οποία ως επί το πλείστον
ταλαιπώρησαν τον λαό.
Έτσι λοιπόν,
φτάνουμε στην περίπτωση την δική μας.
Την πολυσυζητημένη περίπτωση της
Ελλάδας. Όλα όσα προανέφερα μάλλον
θυμίζουν τα όσα έζησε η Ελλάδα τα
τελευταία χρόνια. Η διαφορά έγκειται
στο γεγονός ότι η οικονομία μας θεωρείται
αυτή της αγοράς άρα όλες αυτές οι
μεταρρυθμίσεις, τα μέτρα λιτότητας και
η ξένη βοήθεια συμβαίνουν για διαφορετική
αιτία. Το χρέος μας έφτασε σε όρια μη
ανεκτά και για να δεχτούμε την εξωτερική
βοήθεια που θα μας έβγαζε από το τέλμα
έπρεπε να γίνουν αλλαγές οι οποίες όμως
ήταν απαραίτητο να προωθηθούν χρόνια
πριν. Ζούμε όμως σε μία χώρα που τα
διάφορα συμφέροντα οικονομικά και
πολιτικά μπορούν να καθορίσουν την
πορεία της χώρας, δεν είναι τυχαίο
άλλωστε πως η χώρα μας έχει από τα
μεγαλύτερα ποσοστά διαφθοράς στην
Ευρώπη και τον κόσμο.
Το αποτέλεσμα
ήταν η χώρα αντί για μπροστά είτε να
πηγαίνει προς τα πίσω είτε να μένει
ακόμη και στάσιμη ενώ θα έπρεπε να
ακολουθεί την πορεία της Ευρώπης και
τα καθεστώτα στην οικονομία, στις
επιχειρήσεις και στην λειτουργία του
κράτους να θυμίζουν όλα όσα θεωρητικά
ήταν η χώρα υποχρεωμένη να αντιπροσωπεύει
ως χώρα ευρωπαϊκή. Φτάσαμε, λοιπόν, στο
σημείο να θεωρούμαστε το «κακό παιδί»
της ΕΕ από δικά μας λάθη, αλλά μήπως
γίνονται λίγο υπερβολικοί οι Ευρωπαίοι?
Μήπως δεν γνώριζαν τις δομές και τους
τρόπους λειτουργίας της χώρας μας όταν
μας δέχτηκαν την ΕΕ και την ΟΝΕ? Μήπως
τότε είχαν συμφέρον να κάνουν τα στραβά
μάτια και έπειτα από συμφέρον πάλι μας
λιθοβόλησαν?
Μέσα σε μικρό
χρονικό διάστημα υποχρεώθηκαν κυβερνήσεις
να λάβουν σκληρότατα μέτρα λιτότητας
και να προωθήσουν αλλαγές στην χώρα με
μεγάλο πολιτικό και κοινωνικό κόστος.
Και τα μέτρα αυτά ήταν τα μισά από αυτά
που κατά καιρούς δεσμευθήκαμε να λάβουμε
ώστε να λαμβάνουμε την βοήθεια την
απαραίτητη για την επιβίωση της χώρας
μας. Ως προς τα αποτελέσματα των μέτρων
αυτών και την επιτυχία τους, ο ελληνικός
λαός περιμένει μάλλον υπομονετικά μέχρι
τώρα να τα δει ελπίζοντας ότι σύντομα
η χώρα θα ανακάμψει και η ύφεση θα
αποτελέσει έναν κακό εφιάλτη του
παρελθόντος.
Ας κοιτάξουμε
όμως λίγο την ιστορία των χωρών που με
την θεραπεία σοκ προσπάθησαν να αλλάξουν
την χώρα τους, με σκληρά μέτρα λιτότητας
και δυσμενείς όρους δανεισμού από ξένους
εταίρους και το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο. Μάλλον καμία από αυτές τις χώρες
ακόμη και τόσα χρόνια μετά δεν κατάφερε
να φτάσει στο ιδανικό σημείο. Όχι από
άποψη λειτουργίας του κράτους και
οικονομίας αλλά από την πλευρά που αφορά
τον λαό. Οι κάτοικοι των χωρών αυτών
βυθίστηκαν σε μία ύφεση τόσο οικονομική
όσο και κοινωνικο-πολιτική αλλά και
ιδεολογική της οποίας τα αποτελέσματα
είναι ακόμη ορατά.
Αυτό που θα
μπορούσαμε να συμπεράνουμε από τα
παραπάνω είναι το εξής: Όσα μέτρα κι αν
παρθούν, όσες μεταρρυθμίσεις κι αν
γίνουν, το κράτος κάποια στιγμή είτε
βραχυπρόθεσμα είτε μακροπρόθεσμα θα
ανακάμψει, ο λαός όμως θα βαρυγκωμά για
πολλά χρόνια. Η μεσαία τάξη εξαφανίζεται,
σε περιπτώσεις χωρών που υπήρχε φυσικά,
και οι φτωχοί γίνονται φτωχότεροι. Το
επιχειρηματικό πλαίσιο θα επαναπροσδιοριστεί
προς το καλύτερο, οι ιδιωτικοποιήσεις
θα δώσουν ανάσα στο κράτος, οι μηχανισμοί
θα αλλάξουν κάνοντας την χώρα να
λειτουργεί ορθότερα όμως ο κόσμος που
πείνασε, που έχασε τις περιουσίες του,
που έχασε την αξιοπρέπεια του θα επανέλθει
με δυσκολία και με το πέρασμα περισσότερων
χρόνων.
Τελικά πόσο
ρεαλιστές μπορούμε να είμαστε όταν μας
λένε πως δίχως υπομονή και ανοχή τα
πράγματα θα γίνουν χειρότερα ενώ μεγάλη
μερίδα του λαού έχει ήδη χάσει τα
πάντα????
